Nhận biết hư hỏng vữa & gạch đang xuống cấp

Hãy nhìn trước ba thứ: vữa bị mất, mặt gạch bị hư, và dấu hiệu của nước. Nếu mối nối bột phấn, rơi ra từng mảng; nếu bề mặt gạch bị bật ra hoặc bong tróc; hoặc bạn thấy rò rỉ và có hiện tượng xê dịch quanh các vị trí mở (lỗ cửa, ô cửa sổ…), thì tường hoặc ống khói nên được kiểm tra bởi thợ xây có giấy phép và có bảo hiểm.

Một số vấn đề ban đầu chủ yếu chỉ là thẩm mỹ. Việc nứt rạn chân tóc nhẹ trên bề mặt vữa, efflorescence nhẹ, hoặc chỉ một viên gạch bị sứt lẻ tẻ có thể chưa đồng nghĩa với việc tường đang hỏng. Tuy vậy, mối nối mục rã lan rộng, các vết nứt sâu chạy theo đường mạch vữa, các góc bị tách rời, vết ố gỉ sắt quanh đà/đai đỡ (lintel), hoặc các tình trạng ẩm lặp lại thường là dấu hiệu cần ưu tiên xử lý sớm hơn.

Nguyên tắc đơn giản là: nếu nước có thể thấm vào, hư hỏng có thể lan rộng. Mạch vữa được thiết kế để thoát nước và giúp hệ kết cấu xây hoạt động như một “hệ” cùng với tấm chắn nước (flashing), lỗ thoát/thoát ẩm (weep holes) và các chi tiết đỡ như đà đỡ thép (steel lintels). Khi một phần bắt đầu xuống cấp, các viên gạch lân cận thường cũng sẽ theo sau.

Stoneform là dịch vụ giáo dục miễn phí và ghép đúng đối tác. Chúng tôi có thể giúp bạn hiểu các dấu hiệu phổ biến và được ghép đúng với các chuyên gia xây gạch địa phương đã được thẩm định, nhưng người thợ bạn thuê vẫn cần kiểm tra trực tiếp hiện trạng thực tế; bạn cũng nên tự xác minh giấy phép và bảo hiểm.

Bắt đầu từ các mối nối vữa. Vữa còn tốt thường chắc, nguyên vẹn. Vữa đang hỏng có thể trông bị lõm, nứt, lẫn cát/bột, mềm, hoặc mất ở một vài điểm. Bạn có thể cạy thử để xem có nhả ra các hạt rời bằng ngón tay hoặc đầu chìa khóa không. Ở các ngôi nhà cũ, điều này thường cho thấy cần trát lại (repointing) trước khi nước thấm sâu hơn vào tường. Xem thêm về repointing và tuckpointing.

Tiếp theo, kiểm tra chính bản thân viên gạch. Bong tróc bề mặt (spalling) nghĩa là lớp mặt gạch bị bong, bong tróc hoặc bật ra. Thường điều này cho thấy nước đã thấm vào trong khối xây rồi đóng băng, hoặc do vữa hiện đại quá cứng làm giữ ẩm trong gạch cũ. Một vài viên bị hư đôi khi có thể thay mới. Nếu bong tróc lan rộng, gần như chắc chắn nguồn ẩm cũng cần được xử lý.

Hãy quan sát vết nứt thật kỹ. Nứt rạn mảnh do co ngót ở vữa có thể không nghiêm trọng. Vết nứt dạng bậc thang chạy dọc mạch vữa, vết nứt ngày càng rộng theo thời gian, góc bị tách, hoặc vết nứt phía trên cửa ra vào và cửa sổ cần được chú ý sớm hơn. Đồng thời kiểm tra vết ố gỉ sắt, hiện tượng sụt võng hoặc nứt ở phía trên các lỗ mở—những dấu hiệu này có thể báo hiệu sự cố với đà đỡ thép (steel lintel). Nếu phần đỡ phía trên một lỗ mở đang xuống cấp, đó không chỉ là vấn đề thẩm mỹ.

Theo dõi các dấu hiệu liên quan đến ẩm. Efflorescence là lớp bột trắng, như phấn, còn lại khi nước di chuyển qua bề mặt khối xây rồi bay hơi. Chỉ riêng efflorescence thường chưa phải hư hỏng mang tính kết cấu, nhưng nó chứng tỏ ẩm đang đi qua tường. Ngoài ra, hãy tìm các mảng ẩm sẫm màu, mùi ẩm mốc trong nhà, sơn bong ở khu vực nẹp viền gần đó, rò rỉ ống khói, phần đầu ống khói bị xuống cấp, lỗ thoát ẩm bị tắc, thiếu flashing, và hư hỏng vữa gần cốt nền nơi nước tưới hoặc nước bắn khi mưa/đường nước làm tường luôn ướt.

Tường chắn giữ đất (retaining walls) và ống khói có các dấu hiệu cảnh báo riêng. Với tường chắn giữ đất bằng block dạng phân đoạn, việc nghiêng, tách lớp hoặc đất bị trôi rửa chảy ra sau tường có thể cho thấy vấn đề thoát nước phía sau. Với ống khói, gạch bị bong tróc, mối nối vữa hở, phần đầu ống khói nứt và flashing bị hư thường khiến nước xâm nhập nhanh vì ống khói lộ ra ở mọi phía. Nếu bạn chưa chắc nên gọi loại thợ nào, bạn có thể xem các dịch vụ liên quan và hướng dẫn.

Một sai lầm phổ biến là xử lý “triệu chứng” thay vì tìm đúng nguồn nước. Đôi khi chủ nhà cọ sạch efflorescence, trám vá một vết nứt, hoặc sơn phủ lên bề mặt khối xây bị ẩm mà không khắc phục nguyên nhân khiến nước thấm vào. Nếu thiếu flashing, lỗ thoát ẩm bị tắc, đầu ống khói bị nứt, hoặc việc san nền/độ dốc khiến nước chảy về phía tường, hư hỏng thường sẽ quay trở lại.

Sai lầm khác là dùng vật liệu sửa chữa không phù hợp. Vữa quá cứng hoặc sản phẩm trám/bôi kiểu “bôi lên” (smear-on patch) có thể làm tình trạng tệ hơn, đặc biệt với gạch cũ. Sửa chữa khối xây hiệu quả nhất khi đúng loại vữa, đúng dạng mạch vữa, và viên gạch thay thế phù hợp với công trình. Việc trát lại (repointing) sai cách có thể bẫy ẩm, làm bong tróc tăng nhanh và khiến tường nhìn như chỉ mới “vá tạm”.

Ngoài ra, chủ nhà đôi khi chờ quá lâu vì vấn đề trông có vẻ nhỏ. Một vài mối nối hở có thể không đáng lo, nhưng các chu kỳ đóng băng–tan băng có thể làm vùng hư hỏng mở rộng nhanh chóng. Tương tự với tình trạng đà đỡ bị gỉ, vữa ống khói lỏng lẻo và các đoạn gạch bị phồng. Việc sửa sớm thường sẽ ít phức tạp hơn việc để muộn.

Sai lầm cuối cùng là chỉ dựa vào mức giá thấp nhất để chọn thợ. Giá sửa chữa khối xây phụ thuộc vào khả năng tiếp cận, chiều cao, mức độ khớp màu/đúng gạch, khâu chuẩn bị, dọn dẹp, và khối lượng hư hỏng ẩn phát hiện sau khi đã loại bỏ phần vật liệu rời. Nếu bạn muốn tham khảo các mức chi phí phổ biến trước khi trao đổi với đơn vị chuyên nghiệp, xem chi phí. Stoneform không đưa báo giá và không trực tiếp thực hiện công việc. Chúng tôi giúp chủ nhà kết nối với thợ xây gạch địa phương có giấy phép và bảo hiểm, đồng thời so sánh các lựa chọn.

Trước hết, hãy ghi nhận và tư liệu hóa những gì bạn thấy. Chụp ảnh rõ ràng tất cả các mặt, chụp cận các vết nứt và mối nối, và chụp rộng để thấy rõ các vị trí gần đó như cửa, cửa sổ, góc tường, ống khói hoặc tường chắn giữ đất. Ghi chú xem hư hỏng có thay đổi sau những trận mưa lớn hoặc thời tiết mùa đông hay không. Thông tin này sẽ giúp thợ có bối cảnh hữu ích.

Thứ hai, làm một bước “triage” cơ bản. Dấu hiệu cần ưu tiên hơn gồm: gạch bị phồng, các mảng/miếng lỏng có thể rơi, vết nứt dạng bậc thang ngày càng rộng, có chuyển động quanh cửa sổ hoặc cửa ra vào, ống khói xuống cấp nặng, hoặc có gỉ và nứt phía trên các lỗ mở. Trong các trường hợp đó, hãy sắp xếp kiểm tra trực tiếp sớm và tránh để người ở gần khu vực có vật liệu có thể rơi.

Thứ ba, lên kế hoạch cho đúng loại sửa chữa. Giải pháp thường gặp có thể bao gồm trám lại các mối nối vữa đã xuống cấp, thay thế chọn lọc gạch bị hư, sửa chữa phần đầu ống khói, sửa flashing, thay đà đỡ (lintel), hoặc chỉnh lại hệ thoát nước để khối xây có thể khô đúng cách. “Phương án đúng” phụ thuộc vào nguyên nhân, không chỉ vào phần hư hỏng nhìn thấy.

Nếu bạn cần hỗ trợ tìm đúng thợ, Stoneform là dịch vụ ghép đôi miễn phí cho chủ nhà. Hãy cho chúng tôi biết về vấn đề và khu vực của bạn, và chúng tôi có thể giúp bạn được ghép đúng với các chuyên gia xây gạch địa phương đã được thẩm định. Bạn cũng có thể xem cách chọn thợ xây trước khi thuê, và luôn tự xác minh giấy phép, bảo hiểm và phạm vi công việc trực tiếp với công ty bạn chọn.