So sánh Đá và Gạch: Cách Chọn

Nếu bạn muốn vẻ ngoài cổ điển, gọn gàng với chi phí thường thấp hơn, gạch thường là lựa chọn thực tế. Gạch phù hợp tốt cho các mảng tường đầy đủ, ống khói, mặt tiền và việc sửa chữa trên nhiều ngôi nhà cũ lẫn mới. Gạch có sẵn rộng rãi, dễ “khớp” về kiểu dáng ở nhiều khu vực và thường việc sửa chữa cũng đơn giản hơn nhờ kỹ thuật trám/mạch vữa (repointing) khi các khe mạch vữa bị mòn.

Nếu bạn muốn diện mạo tự nhiên hơn, cao cấp hơn, đá có thể phù hợp hơn. Đá tự nhiên và một số sản phẩm ốp đá nhân tạo (stone veneer) có thể tạo ra một vẻ riêng biệt mà nhiều chủ nhà yêu thích cho khu vực lối vào, móng nhà, lò sưởi và các bức tường nhấn. Đá có thể rất bền, nhưng vật liệu và chi phí lắp đặt thường cao hơn.

Với nhiều ngôi nhà, câu trả lời không phải “toàn gạch” hoặc “toàn đá”. Một ngôi nhà bằng gạch có điểm nhấn bằng đá, hoặc lối vào ốp đá với hai bên bằng gạch, có thể cân bằng giữa vẻ ngoài và ngân sách. Nếu bạn đang so sánh các phương án cho ngôi nhà của mình, Stoneform có thể giúp bạn được kết nối với các chuyên gia xây dựng/tối ưu tường gạch-đá (masonry) tại địa phương đã được cấp phép và mua bảo hiểm để bạn đối chiếu các khuyến nghị thực tế ngoài đời.

Hãy bắt đầu từ diện mạo của ngôi nhà. Gạch thường tạo cảm giác đồng đều, truyền thống hơn. Đá thường trông tự nhiên và đa dạng hơn, với sự khác biệt về màu sắc, hình dạng và bề mặt. Ở một số ngôi nhà, gạch “hợp” với kiến trúc hơn. Ở những ngôi nhà khác, mặt tiền đá hoặc điểm nhấn ốp đá có thể hợp lý hơn. Việc “khớp” với phần vật liệu hiện có trên ngôi nhà thường rất quan trọng, đặc biệt nếu bạn chỉ sửa một khu vực thay vì xây lại toàn bộ.

Tiếp theo, cân nhắc chi phí. Chi phí lắp đặt thực tế dao động khá lớn theo khu vực, mức độ tiếp cận công trình, kích thước tường và việc bạn dùng hệ xây gạch/đá “đủ chiều dày” (full-depth masonry) hay chỉ dùng lớp ốp (veneer). Tuy nhiên, nhìn chung đá thường đắt hơn gạch. Đá tự nhiên thường tốn chi phí nhân công cao hơn vì cần nhiều thời gian để cắt, lắp khít và thi công đúng kỹ thuật. Gạch thường dễ dự trù chi phí hơn. Bạn có thể xem thêm các dải giá xây dựng gạch-đá rộng hơn trên trang chi phí của chúng tôi, nhưng chỉ thợ xây tại địa phương mới đánh giá được chính xác dự án của bạn.

Độ bền cũng rất quan trọng, nhưng cả hai vật liệu đều có thể hoạt động tốt khi được lắp đặt đúng cách. Tường gạch cần mạch vữa chắc, hệ thoát nước tốt và chớp/miếng lót chống thấm (flashing) đúng chuẩn. Thi công đá cũng cần chi tiết kỹ lưỡng, đặc biệt tại khu vực cửa sổ, cửa ra vào và các điểm chuyển tiếp nơi nước có thể thấm vào. Các lỗ thoát nước nhỏ (weep holes), lớp flashing và khoảng hở thoát nước quan trọng không kém gì chính vật liệu mặt ngoài. Một bức tường đẹp vẫn có thể xuống cấp sớm nếu nước bị “giam” phía sau.

Bảo trì là một yếu tố khác. Gạch thường cần trám mạch (repointing) khi vữa lão hóa, đặc biệt ở những ngôi nhà cũ. Một số loại gạch cũng có thể bị bong tróc bề mặt (spalling) nếu hơi ẩm xâm nhập vào phần xây rồi gặp điều kiện đóng-băng. Đá cũng có thể bị nứt, dịch chuyển, ố màu hoặc lỏng ra nếu việc thi công kém hoặc nền móng/đế bị xê dịch. Cặn trắng dạng bột (efflorescence), đôi khi bạn có thể nhìn thấy, có thể xuất hiện trên cả gạch và đá khi ẩm mang muối lên bề mặt.

Ngoài ra, hãy cân nhắc khả năng sửa chữa và mức độ “khớp” vật liệu. Gạch có thể dễ thay thế ở các khu vực nhỏ nếu có sẵn các viên tương tự. Đá có thể khó khớp chính xác hơn, nhất là đá tự nhiên có độ biến thiên màu sắc riêng. Nếu dự án của bạn liên quan đến ống khói, tường chắn (retaining wall), lớp ốp móng hoặc cột lối vào, hãy hỏi trước cách họ xử lý các hạng mục sửa chữa trong tương lai trước khi chọn vật liệu.

Một lỗi phổ biến là chọn vật liệu chỉ dựa trên hình ảnh. Một bức ảnh bạn thích trên mạng có thể không phù hợp với cấu trúc, điều kiện ẩm của ngôi nhà hoặc ngân sách của bạn. Ví dụ, việc ốp đá veneer lên một bức tường ngoài có thể đòi hỏi chi tiết kỹ lưỡng tại flashing, phào chỉ và các vị trí mở cửa. Ở khu vực lò sưởi và ống khói, chi tiết tại phần đỉnh ống khói (chimney crown), nắp che (cap) và các mạch nối có thể quan trọng không kém phần hoàn thiện nhìn thấy.

Một sai lầm khác là bỏ qua quản lý nước. Nhiều chủ nhà chỉ tập trung vào việc gạch hay đá “mạnh” hơn, nhưng phần lớn vấn đề của hệ masonry lại xuất phát từ độ ẩm, chứ không chỉ từ bản thân lớp mặt. Việc thiếu weep holes, flashing bị hỏng, đường thoát nước bị tắc hoặc mạch vữa bị nứt có thể dẫn đến ố màu, rò rỉ bên trong, hư hỏng do chu kỳ đóng-băng/rã đông và hiện tượng bong tróc.

Cũng rất dễ cho rằng tất cả các sản phẩm đá đều giống nhau. Đá tự nhiên, đá ốp nhân tạo (manufactured stone veneer) và các hệ thống có mặt gạch-đá khác nhau có phương pháp thi công, chi phí và nhu cầu bảo trì không giống nhau. Gạch cũng tương tự. Một bức tường xây gạch đầy đủ, gạch ốp veneer, gạch tái chế và gạch module hiện đại không hoàn toàn tương đương về diện mạo hay hiệu năng.

Cuối cùng, đừng thuê thợ chỉ dựa trên giá thấp nhất. Thi công masonry là công việc cần tinh chỉnh chi tiết. Tay nghề kém có thể chỉ lộ ra về sau dưới dạng nứt, veneer bị lỏng, tường bị phồng, mạch vữa xuống cấp hoặc vấn đề rỉ sét quanh các dầm đỡ (lintel). Thông minh là thuê thợ có giấy phép và mua bảo hiểm, hỏi họ đã từng làm những dự án tương tự nào và tự kiểm tra năng lực. Nếu bạn muốn được hỗ trợ tìm lựa chọn tại địa phương, Stoneform là dịch vụ giáo dục miễn phí và kết nối, không phải nhà thầu; chúng tôi có thể kết nối bạn với các đơn vị uy tín qua được kết nối.

Trước tiên, hãy xác định rõ phạm vi dự án. Bạn đang xây mới, thay thế các phần bị hư, nâng cấp vẻ đẹp mặt tiền, hay cố gắng xử lý một vấn đề rò rỉ hoặc xuống cấp? Đáp án “đúng” cho mặt tiền phía trước có thể khác với đáp án “đúng” cho việc xây lại ống khói, trám/mạch vữa (repointing), hoặc sửa tường chắn. Nếu vấn đề của bạn liên quan đến mạch vữa bị lão hóa, nứt hoặc phần masonry bị lỏng, việc sửa chữa có thể phù hợp hơn so với thay đổi vật liệu toàn bộ.

Thứ hai, thu thập một vài thông tin cơ bản trước khi làm việc với thợ:
- Dự án nằm ở đâu: mặt tiền, ống khói, bậc thềm, móng, lò sưởi, tường chắn hay cột?
- Đây là lắp đặt mới, sửa chữa, thay thế một phần hay repointing?
- Bạn có thấy bong tróc (spalling), cặn muối trắng (efflorescence), rò rỉ, nứt, nghiêng hoặc các mảnh bị lỏng không?
- Bạn ưu tiên chi phí thấp nhất, độ khớp gần nhất, hay vẻ ngoài cao cấp nhất?

Thứ ba, so sánh các khuyến nghị từ những thợ xây/đội thi công masonry địa phương đủ năng lực. Hãy hỏi vật liệu nào phù hợp với khí hậu của bạn, phong cách ngôi nhà và mục tiêu bảo trì của bạn. Hỏi họ sẽ xử lý loại vữa, flashing, weep holes, mạch co giãn (control joints) nếu cần, và cách xử lý các điểm chuyển tiếp quanh cửa sổ, cửa ra vào và đường viền mái.

Nếu dự án có hệ thống block tường chắn phân đoạn (segmental retaining-wall) thay vì gạch hoặc đá ốp veneer, hãy đảm bảo bên thi công hiểu rõ về thoát nước và việc chuẩn bị nền móng.

Nếu bạn đã sẵn sàng trao đổi với một đơn vị tại địa phương, Stoneform có thể giúp bạn được kết nối với các chuyên gia xây dựng masonry đã được cấp phép và mua bảo hiểm. Bạn cũng có thể đọc thêm cách chọn thợ masonry, khám phá các dịch vụ masonry, hoặc tìm hiểu về repointing và tuckpointing nếu vấn đề chính của bạn là mạch vữa đã lão hóa chứ không phải bản thân gạch hay đá.